BİLGİN AKBAL

Ekonomik Büyüme ve Gelir Dağılımı

İlkemiz 2013 yılında...

Cumhuriyetimizin 100. Yılı olan 2023 yılı hedefleri için kişi başı milli geliri 25.000,- Dolara, İhracatımız 500 Milyar Dolara ve Elektrik Üretimini ise 500 Milyar kWh saate çıkarmak hedeflerini koymasına karşın;

1. Kişi başı milli gelirin yıllara göre seyrine baktığımızda 2013 yılında 12.620 Dolar iken 2023 yılında 13.008 dolara çıkmıştır. Diğer bir değişle 2 misli yakın 12.380 Dolarlık artış yerine sadece 388 dolar artış sağlanabilmişiz.
2. 2023 hedefimizdeki 500 Milyar Dolar ihracat 255 Milyar Dolarda kaldı.
3. 2023 hedefimizdeki 500 Milyar kWh elektrik üretimimiz 330 Milyar kWh olarak gerçekleşmiştir.

2013 yılında kişi başı milli gelir 12.620 Dolardan 2025 yılında 18.103 Dolara çıkmasına karşın ülkemizde yaşam şartları her geçen gün daha da artmakta ve haber bültenlerinde çarşı ve pazardaki fiyatlarda artışları da her bültende işlenmektedir.

Bu noktada aşağıdaki tabloda görüleceği üzere yıllara göre kişi başı milli geliri, 1 yıllık “Asgari Ücrete”, “Medyan Gelire” (Medyan Gelir hiç geliri olmayandan en zengine kadari bütün ülke vatandaşlarının elde ettikleri gelire göre sıralandığında tam ortada yer alan vatandaşın elde ettiği gelir olarak bilirlenmektedir.) ve “Yoksulluk Gelirine” (Yoksulluk Geliri; Medyan gelirin yüzde 60’ına kadar gelir elde edenleri kapsamaktadır.) oranlarına bakıldığında;

1. Bir yıllık net asgari ücretin yıllara göre kişi başı milli gelire oranı Yeşil Renk ile grafikte yer almakta olup; 2014 yılında Kişi Başı Milli Gelir %39 iken 2016 yılında asgari ücrete enflasyona göre yapılan yüksek zamla %49’a, 2020 yılında da  %57’ye çıkmış fakat 2022 yılına girilirken döviz fiyatlarındaki artış sonrası gelen yüksek enflasyon sonucu %34’e sonrasında da geçen yıl %37 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2014 oranında 3 puan altında gerçekleşmiştir.
2. Grafikte Kırmızı renkle gösterilen yıllara göre Medyan Gelirin; Kişi Başı Milli Gelire oranına bakıldığında 2014 yılında %55 iken 2016 yılında %60 yükselmiş olmasına karşın 2023 yılına kadar %21 seviyelerine kadar düşmüştür. Toplumun %50 sinin geliri kişi başı milli gelirden aldığı pay üçte iki azalmıştır. 2025 yılında %34 oranına çıkmasına karşın arada %26 gibi ciddi bir fark vardır.
3. Grafikte Yeşil renkte gösterilen yıllara göre hiç geliri olmayandan; medyan gelirin Yüzde 60’na kadar gelir elde edenleri “Yuksulluk Gelirinin” kişi başı milli gelire oranladığımızda 2014 yılında %33 iken 2016 yılında %36 çıkmış olmasına karşın 2022 yılında %12’lere kadar yani 2016 yılına göre üçte iki azalmıştır. 2025 yılında %20 gelmesine karşın 2016 yılına göre %16 gibi ciddi fark oluşmaktadır.

Tarımda başta GAP olmak üzere sulama projeleri ve Sanayide maalesef plansızlık, enflasyon, döviz kurunun baskılanması, faizin yüksek olması, yanlış eğitim politikaları, imalat sanayinde teknoloji ağırlıklı ar-ge’ye, verimliliğe, otomasyona, dijitalleşmeye önem veren katma değerli üretim konusunda rekabetçi imalat sanayi olmadığından emekte de değer yaratılamamaktadır. Bunun sonucu olarak emekte yaşanabilecek gelirden yoksun kalmaktadır.

Tarımda ve Hayvancılıkta ülke içi üretimin yetersizliği, enerjide ve İmalat sanayi girdisinin %70 civarında dışa bağımlı olmamızdan ötürü ülkemiz çok ciddi dış ticaret açığı vermektedir.

Yüksek döviz bazlı alım garantili uluslararası anlaşmalarla yaptırılan iletim hatları, bedava yer imkanları enerji santralları, Hasta garantili Şehir Hastaneleri, Yolcu garantili Havalimanları, taşıt geçişi garantili Otoyollar ve köprüler gibi uzun yıllarda işletme hakkı döviz garantili yaptırılan Yap İşlet Devret projeleri ile kamu çok ciddi yük getirmektedir. Artan vergilerle bu açıklar kapatılamamakta ve ülkemizde varlık satışlar, madenlerin işletme haklarının devirleri ile finansman yaratılması çalışılması sorunlarımızı daha da artıracaktır.

Cumhuriyet öncesi kapitilasyon anlaşmaları gibi ”Yap İşlet Devret” Projeleri yerine; Turgut Özal’ın Başbakanlığında 1984 yılında Boğaziçi Köprüsü'nün mülkiyeti satılmamış, geçiş gelirlerinden pay sağlamak amacıyla 3 yıl ve 5 yıl vadelerle Gelir ortaklığı senetleri ile toplanan paralar “kamu yatırımlarının finansmanı amacıyla” bir fonda biriktiriliyor, başta Fatih Sultan Mehmet Köprüsü olmak üzere fonda toplanan paranın en az yüzde 15’i de Doğu kalkınması olmak üzere diğer büyük kamu ve altyapı yatırımlarının finansmanında kullanılmış ve borçları da zamanda ödenmiştir.

Diğer taraftan kamunun ciddi şekilde tasarrufa gitmesi gerekmektedir. 2024 Yılı sonun Cumhurbaşkanımız Kabine toplantısı sonrası belediyelerin devlete olan yüksek borçlarının tahsili için Bakanlarımıza görev vermemesinin sonucu geçtiğimiz Haziran ayında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Vekilinin Sivil Toplum Kuruluşlarının temsilcileri Belediyenin Meclis salonunda toplayarak şehre ilişkin sorunlu konulara çözüm önerilerini sunmalarını talep etti. Her bir öneriyi dikkatle inceleyip katılımcılarla temas kurularak önerilerin hayata geçirilmesi için gerekli çalışmaları yapıp sonuçlandıracakları bildirerek; çok ciddi verimlik çalışması ile İstanbul Belediyesinin Devlete günü geçen hiçbir borcunun olmadığını, hizmet aldıkları kuruluşlara da 45 günde ödemelerini muntazam yaptıklarını belirttiler.